Noot redactie: wederom in onze inbox, een uiterst leeswaardige beschouwing van Ehsan Jami over De Situatie, die wij inmiddels al zo lang monitoren

Vijf weken nadat de Verenigde Staten en Israël op 28 februari 2026 hun gecombineerde aanval op het Islamitische regime lanceerden, is de politieke verdeeldheid in Europa scherper dan de wapens boven Teheran. Links Europa protesteert luidkeels: op straat, in parlementen en op opiniepagina's. De verwijzing naar het internationaal recht klinkt verheven, maar achter die verontwaardiging schuilt een gevaarlijke naïviteit. Dit is geen oorlog over olie, hegemonie of imperiale rivaliteit. Dit is een oorlog over de architectuur van de mondiale orde. En die architectuur wankelt als het Westen nu terugdeinst.

Afschrikking werkt alleen zolang zij geloofwaardig is. Een militaire bondgenootschap dat verdeeld is en zijn militaire tanden niet durft te laten zien, is geen garantie voor vrede, maar een uitnodiging tot avonturisme. Xi Jinping kijkt ook naar het conflict in het Midden-Oosten. Dat is geen retoriek, maar geopolitieke realiteit. Taiwan is in Pekings strategische calculaties direct gekoppeld aan de vraag hoe ver Washington werkelijk wil gaan. Een zwak of inconsequent Amerika in het Midden-Oosten verschuift die berekening dramatisch. 

De chaotische terugtrekking uit Afghanistan in 2021 was niet slechts een regionaal fiasco, maar een mondiaal signaal. Kort daarna viel Rusland Oekraïne binnen. De afbrokkeling van westerse afschrikking tast inmiddels ook de fundamenten van de NAVO aan. Trump dreigt inmiddels openlijk met vertrek uit het bondgenootschap en legt de schuld bij Europese landen die veiligheid graag als Amerikaans exportproduct blijven behandelen. Dat is geen detail, maar een geostrategisch alarmsignaal. Wie in Europa defensie jarenlang verwaarloost, militaire afhankelijkheid normaliseert en tegelijk morele colleges blijft geven over machtspolitiek, moet niet verbaasd zijn als Washington op een dag de rekening presenteert. De zwakte van Europa voedt niet alleen de brutaliteit van zijn vijanden, maar ook het cynisme van zijn bondgenoot. 

Zulke gebeurtenissen staan niet los van elkaar. Zij voeden bij revisionistische machten de overtuiging dat het Westen vermoeid, verdeeld en risicomijdend is. Zodra Beijing concludeert dat Washington blaft maar niet bijt, wordt de kans op een invasie van Taiwan reëel. En dat zou niet alleen Taiwan treffen, maar ook de wereldeconomie ontwrichten, vitale toeleveringsketens beschadigen en het vertrouwen in westerse veiligheidsgaranties voor generaties ondermijnen. Juist daarin schuilt de eerste fout van links Europa: de hardnekkige illusie dat macht en vrede elkaars tegenpolen zijn. In werkelijkheid is macht geen tegenovergestelde van vrede, maar haar voorwaarde. In een wereld vol revisionistische machten is geloofwaardige macht geen luxe, maar de laatste verdedigingslinie van de liberale orde.

In de mail: wederom een opinie van Ehsan Jami, ooit 's lands op een na bekendste ex-moslim, thans promovendus bestuurskunde aan de Universiteit Leiden en tevens ook daarnaast geboren Iraniër.

Het Iraanse regime stond al onder structurele druk, maar met de militaire aanvallen van de Verenigde Staten en Israël van afgelopen weekend is een nieuwe fase aangebroken. Wat jarenlang een proces van interne erosie was, is nu versneld door externe interventie. De vraag is niet langer alleen of het regime standhoudt, maar ook hoe de internationale gemeenschap zich voorbereidt op de scenario's die nu realistischer zijn geworden.

In veel Europese hoofdsteden klinkt inmiddels de reflexmatige oproep tot de-escalatie. Diplomatie, terughoudendheid, proportionaliteit. Deze termen behoren tot het vaste repertoire van Europese crisisretoriek. Ik vind de huidige reflexmatige oproep tot de-escalatie laf en kortzichtig. Niet omdat ik lichtzinnig denk over oorlog of escalatie, maar omdat ik weiger te doen alsof dit regime een gewone onderhandelingspartner is die met voldoende concessies tot fundamentele verandering komt.

Voor mij is het Iraanse regime geen actor die reageert op redelijke prikkels binnen een gedeeld normatief kader. Ik zie een ideologisch gedreven machtssysteem dat zijn legitimiteit deels ontleent aan externe confrontatie en interne repressie. Een systeem dat zijn machtsbasis niet ontleent aan instemming, maar aan angst. Volgens verschillende schattingen heeft dit regime in 48 uur meer dan 35.000 burgers laten doden bij het neerslaan van protesten. Studenten. Vrouwen. Arbeiders. Geen slachtoffers van een conventionele oorlog, maar burgers die op straat kwamen voor waardigheid en vrijheid.

Hee kijk eens wie we daar hebben

Noot redactie: hier volgt een ingezonden stuk van Ehsan Jami, ooit 's lands op een na bekendste ex-moslim, thans promovendus bestuurskunde aan de Universiteit Leiden en tevens ook daarnaast geboren Iraniër.

De geschiedenis is onverbiddelijk duidelijk. Autoritaire regimes die hun macht funderen op structureel geweld, ideologie en angst verdwijnen niet door interne druk alleen. Zij verdwijnen wanneer hun machtsbasis van buitenaf wordt gebroken. Iran vormt daarop geen uitzondering. Integendeel. Wie vandaag nog spreekt over geleidelijke hervorming of louter diplomatieke druk, negeert zowel de aard van het Iraanse regime als de lessen van eerdere regimewisselingen.

Elke succesvolle regime change tegen een totalitair systeem kende een beslissend moment van militair ingrijpen. Nazi-Duitsland werd niet verslagen door pamfletten of stakingen, maar door geallieerde legers. De Balkanoorlogen eindigden niet door resoluties alleen, maar door NAVO-bombardementen. De Sovjetinvloed in Oost-Europa brokkelde pas af toen militaire macht en geloofwaardige afschrikking de geopolitieke realiteit veranderden.

Het was even stil rond Ehsan Jami. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 werd hij in Rotterdam verkozen voor Leefbaar Rotterdam als hoogste nieuwkomer op plek 5. Met ingang van 30 april 2021 stopte Jami als gemeenteraadslid vanwege zijn nieuwe functie als griffier op Sint-Eustatius en nu is hij terug in Nederland om te promoveren aan de Universiteit van Leiden.

Jami: De titel van mijn proefschrift is Ethnic Registration. A controversial idea.

In Nederland wordt de etniciteit niet meegenomen in de misdaadstatistiek, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Dat komt door de Tweede Wereldoorlog, toen de Joden geregistreerd moesten worden. Dat ligt nog steeds heel gevoelig in Nederland. Mensen verwarren ras en etniciteit. Om te begrijpen waarom etniciteit zo’n impact heeft op sociale relaties, moeten we de betekenis van etniciteit definiëren. Wetenschappers definiëren etniciteit als een gedeelde afkomst of sociale achtergrond, gedeelde cultuur en tradities die onderscheidend zijn en tussen generaties worden vastgehouden, en die een identiteitsgevoel en een gemeenschappelijke taal of religieuze traditie creëren.